‘Mozart van die digkuns’ só onthou
2012-02-07 00:00
KAAPSTAD. – Die Poolse digter Wislawa Szymborska (88), “een van ’n klein uitgelese groepie onmisbares in enige taal op Aarde” het die Nobelprys vir Letterkunde in 1996 ontvang, maar in Suid-Afrika het haar werk meestal buite die kollig gebly.
Hierdie gesiene, skugter digter is op 1 Februarie tuis in Krakow, Pole, oorlede.
Hoofsaaklik, en vanselfsprekend, om taalredes, het dié wonderlike digter selfs ná haar Nobelprys in Suid-Afrika betreklik onbekend gebly, sê die Afrikaanse skrywer André P. Brink.
Hy noem dit ’n jammerte, “want die verruklike verfyning wat sy in haar liriese poësie bereik – onder meer toeganklik gemaak in die bloemlesing van uitgesoekte gedigte Nothing Twice van 1997, bring vir enige poësieliefhebber ’n seldsame verryking”.
“Was dit nie vir my Poolse vrou, Karina, nie, sou sy bes moontlik aan my verbygegaan het; maar nou bly sy een van ’n klein uitgelese groepie wat tel onder die onmisbares in enige taal op Aarde – iemand wat gereken kan word saam met Rilke of Emily Dickinson of Valéry of, nader tuis, Eybers of Van Wyk Louw. Onvergeetlik is veral haar vasvang van die vlietende, haar deursigtige begrip van die vervlugtige oomblik, haar sintuig vir die weemoed van die verganklike, van alles waarvan gesê kan word: ‘It’s in its nature not to stay.’ Soos in die onvergeetlike gedig ‘Nothing twice’:
Nothing can ever happen twice
In consequence, the sorry fact is
that we arrive here improvised
and leave without the chance to practice.
“Sy het die vermoë gehad om altyd by die algemene verby te kyk na die unieke en die uitsonderlike, om ons menslikheid te vind en te vier in alles wat afwykend is en nooit geyk of gemeenplasig kan word nie. In hierdie sin het sy, soos haar landgenoot Stanislaw Baranczak dit gestel het, lewenslank geglo in ‘die digter as pretbederwer’.”
Uit haar pen het tientalle digbundels verskyn waarin ’n terugkerende tema die filosofiese ontleding van hedendaagse, morele kwessies is. Sy was ook die vertaler van onder andere die Franse klassieke digters Agrippa d’Aubigne en Theophile de Viau, asook ’n Joodse skrywer, Icyk Manger, berig Sapa-AFP.
Die Nobelpryskomitee het in sy sitasie by haar prys na haar as die “Mozart van digkuns” verwys, ’n vrou wat die elegansie van taal vermeng het met “die woede van Beethoven” en het ernstige onderwerpe met humor getakel.
Hoewel sy sekerlik die gewildste digter in Pole is, het die grootste deel van die wêreld nie van die skaam, vriendelike Szymborska gehoor voordat sy die Nobelprys vir Letterkunde ontvang het nie.
Sy het eenvoudige voorwerpe en waarnemings in besonderhede gebruik om te besin oor groter waarhede.
Aan die hand van alledaagse beelde, soos ’n ui, ’n kat wat rondloop in ’n leë woonstel en ’n ou waaier in ’n museum het sy besin oor grootse onderwerpe soos die liefde, die dood en die gang van die tyd, is berig.
’n Handjievol van haar 20 digbundels is in meer as ’n dosyn tale vertaal.
Die gedig “Love at First Sight” was die inspirasie vir die enigmatiese rolprent Red van die ontslape Poolse regisseur Krzysztof Kieslowski, berig Sapa-AP.
Szymborska is op 2 Julie 1923 in Bnin naby Poznan in die weste van Pole gebore. Sy het letterkunde en sosiologie in Krakow gestudeer en die res van haar lewe in hierdie stad gewoon.
’n Bundel gedigte waaraan sy gewerk het, sal later vanjaar gepubliseer word, berig The Telegraph. Haar laaste boek, Here, is in 2008 uitgereik.
- Die Burger