Melodrama, spanning en moordgedagtes

Voetstoots word deur die subtitel as “?’n episode” ­beskryf. “?’n Episode” dui ­enersyds op ’n ­voorval in die geskiede­nis van ’n Weskusdorp, maar ander­syds ook daarop die ­roman sluit aan by die ­vervolg­verhaal­genre, ­spesifiek by die ­“sepie”. Soos in enige episode uit ’n ­sepie is daar ’n hoë dosis melo­drama: die openings­paragrawe her­inner aan ’n soetsappige liefdesverhaal en dit word gevolg deur die ontdekking van ’n ongeïdenti­fiseerde lyk in ’n dorpie – ’n stapel­bestanddeel uit die speurverhaaltradisie.

Verder is daar, soos dit ’n sepie-episode betaam, ’n sterk span­nings­­­­lyn. Spanning ontstaan veral uit die verwagting dat ’n ­gesins­moord op hande is. Die ­aanvallige Tessa, ’n polisievrou op die dorp, skei van haar jaloerse man, Andries – ’n ­polisieman wat geneig is tot ­geweld en wat aan post-traumatiese stres ly. Deur hulle vyfjarige seun, Otto, raak sy ­egter ­romanties betrokke by ­August – ’n amateurhistorikus wat hom op die dorp kom vestig om weg te kom van die stad en sy ­verlede. ’n ­Somber afloop word in die vooruitsig gestel en die leser ­ver­wag dat Andries vir Tessa, Otto of August of al drie gaan ­vermoor. Dié spanning bereik ’n ­kli­maks teen die einde van die ­roman ­wanneer af­wis­selende ­perspek­­tie­we van August en Tessa se ­er­varings telkens in tyd terugspring, terwyl die moontlike afloop in ­ander ­rigtings ­ge­stuur word.

Soos in Kroniek uit die doofpot word ’n metafiksionele ver­tel­­­­­stra­tegie aangewend. Die “epi­sode” word opgeteken deur ’n beeldhouer wat op ’n plaas buite die dorp woon.

Hierdie verteller, wat nie “?’n ­boor­ling” van die Weskus is nie, bied die ge­beurtenisse aan uit sy eie per­spek­tief, as buitestander. Hy skep bewustelik ­fiksie?– die melodra­matiese “episode” waarin die ­karakters se ­belewenisse van ­“binne” deur hom verbeel word.

Die verteller wat sy tekort­­kominge bely en erken dat sy vertelling ’n subjektiewe weergawe is, herinner aan W.G. Sebald se ­woorde: “Any form of authorial writing where the narrator sets himself up as stagehand and ­director and ­judge and executor in a text, I find somehow un­acceptable.” So ’n ­verteller kan, volgens Sebald, dalk aanvaarbaar wees binne ’n wêreld waarin alles helder en duidelik is, waarin die ­reëls vasgelê en waarin reg en ­verkeerd vaspenbaar is. Ons leef nie (meer) in so ’n wêreld nie en daarom is dit vir Sebald noodsaaklik dat die verteller ’n mate van ­on­sekerheid toon. “But I think ­these certainties have been taken away from us by the course of ­history, and that we do have to ­acknowledge our own sense of ­ignorance and of insufficiency in these matters and therefore to try and write accordingly”. Voetstoots, ’n roman waarin verwikkelde ­temas soos trou, verraad, skuld, die (on)- moontlikheid om ­on­betrokke te wees en die belang van die verlede ondersoek word, word deur­slag­gewend bepaal deur die ver­­tel­ler wat op self­­bewuste ­wyse seker­hede ondermyn en ­er­ken dat sy eie verlede, ver­beel­ding en ­romantiese wense ’n rol in die vertel­­ling speel.

Die kompleksiteit van per­soon­like skuld word ­­deur­getrek na die kollektiewe en die ­sosiaal-politieke situasie. Ook die verteller is nie van skuld vry te spreek nie. Hy raak trouens self ­betrokke by die gebeurtenisse. Die episode, as ’n weergawe van iets wat gebeur het, is op ’n manier ook geskiedskrywing.

Die herstel van iets van die ver­lede, hetsy ­August se navorsing oor Gordon se reise, hetsy sy herstelwerk aan ’n ou winkel en woonhuis of Tjaart se ondersoek van die sterre (wat lankal uitgebrand het), is maniere om ’n historiese bewust­heid te skep waarmee ’n ander perspektief op die hede moontlik ­gemaak word. August besef dat die verlede “?’n denkbeeld is waarvan jy nie kan loskom nie” en Tjaart sê vir hom: “.?.?.?moenie probeer om mense oor te haal om soos jy te dink nie. Leer hulle om te kyk. En te luister. Dat ons hoor hoe groot dit is. Na binne sal dit kaats, jy sal nie meer blind en doof op reis wees nie”.

’n Geskiedenis wat aangepas word om ander na jou mening oor te haal, maak ’n mens blind en doof. Die doel van ’n weergawe van die verlede is ’n manier om ander uit te nooi om die wêreld deur jou oë te sien. Die manier waarop ons ­gebeurtenisse “ver­tolk” en weer­gee, word bepaal deur ons eie ervarings, ons ver­lede. Die skrywer plant sy eie ­verlede oor op die weergawe van die “episode” wat hy hier op die dorp ervaar – ’n weergawe wat die leser voetstoots moet aanvaar. Dié weergawe sal vir sommige ­lesers te soetsappig wees. Die grootste deel van die roman is ­immers melodramaties, en dit kan gevra word of die selfbewuste refleksie daarop sterk genoeg is om die leser se goeie wil te behou. Maar tog, soos wat ­Miles nog altyd gedoen het, word die leser genooi om die wêreld op ’n sekere manier te sien. Miles preek nie, probeer nie om te oortuig of te oorreed nie, maar stel die leser bloot aan ’n hoogs individuele weer­gawe, wat alle sisteme en teorieë kompliseer.

)?HUMAN & ROUSSEAU, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 364 BLADSYE, ISBN 9780798150804.)

)?Willie Burger is verbonde aan die ­departement afrikaans van die uj.

’’

Miles?.?.?. stel die leser bloot aan ’n hoogs individuele weer­gawe, wat alle sisteme en teorieë kompliseer.