Debuutroman uit Grabouw se wêreld is ’n sieraad

Fiksie
TROOS VIR DIE ­GEBROKENES
Bettina Wyngaard

Ek het baie lekker gelees aan ­Bettina Wyngaard se debuut­roman, Troos vir die gebrokenes.

In ’n ­konteks waar ons deesdae geredelik toegang het tot die nuutste ­wêreldliteratuur, kontak het met skrywers wat verbluffende ­lite­rêre tegnieke gebruik en jou sinne laat duisel met merkwaardige ­verhale, doen Wyngaard se ­roman ietwat ouderwets aan met sy (on)rustige, lokale realisme.

Moet egter nie een oomblik dink dat hierdie soort verhaal, die wel en wee van ’n klein en arm gemeenskap uit Grabouw se wêreld, oorbodig of uit plek is nie. Inteendeel. Ek het met toenemende ­ver­wondering by die aangrypende ­lewens van ’n kleurvolle klompie mensie ­betrokke geraak. Wyngaard se ­roman laat my dink aan ’n handgemaakte ­lappies­­­kom­bers, ’n vertroude en geliefde troosding wat nie met duur of ingevoer­de lappe aan ­mekaar gewerk is nie, maar een wat ontstaan het uit al die los­lappies van ’n menslike bestaan. Dié kombers is nie vreeslik plan­ma­tig uitgewerk nie, dit is plek-plek al ver­slete van al die gebruik, party ­lappies skree ten hemele, maar dit alles saam spreek van innigheid en deernis en pragmatiek. Só ’n lappiesding wen nie die eerste prys op die kwiltersgilde se skou nie, maar dit maak ’n kind en ’n oumens toe teen die koue, dit word van geslag na ­geslag as ­unieke ­artefak oorgedra. Soos in ’n lappieslap kom ­Wyngaard se karak­ters en hul ­dinge na vore: Frieda die voorvrou in die appelfabriek, die ­dierbare antie Mina wat by die kollege van die lewe haar doktorsgraad gekry het, ­Lilly met ’n ­voorkind, John wat Frieda slaan en binne die huwelik verkrag, die pierewaaier Ben, oom­pie Charles wat blomme uit sy voortuin pluk, die skinderbek Linda en die jeugmis­dadiger Garth.

Die fokus verskuif telkens van een karakter na ’n ander, maar al hul wedervaringe vorm ge­sament­lik die storie. Soos die kleurryke taalgebruik van die ­karakters, is die gebeure bont, en pragtig. Maatskaplike probleme wat aan bod kom, geweld en drankmisbruik, werkloosheid en hawe­loosheid, word uit die ­gemeenskap self aangespreek.

En as dinge handuit ruk, dan is daar ­altyd ­antie Mina wat reg en geregtigheid sal laat geskied, selfs al moet sy ’n groot, uitgegroeide man met ’n stuk vuurmaakhout pot. Daar is nie eintlik ’n logiese ­­af­sluiting met die verhaal nie, want die lewe sal voortgaan en nuwe probleme vir ­­dié klompie mense bring, maar dit sluit as ’n bevredigende en ge­loof­waar­dige geheel. Wyngaard het die unieke voorreg om met outen­tieke kennis ­uit ’n bepaalde gemeen­­skap se leefwyse uni­ver­se­le­ lewensvaardighede aan bod te bring. Die pluspunt van dié roman is dat sy dit doen sonder literêre ­pretensie of politieke innuendo’s. Ek was baie jammer om afskeid te neem van Frieda in die fabriek, want die blouboordjie-ruimte is nog ’n grootliks onontginde, en ­uiters kreatiewe ruimte.

Die een stilistiese hebbelikheid wat sy wel moet afleer, is om té veel te sê en te min te wys. Moenie vir die leser sê wat jou karakters se eienskappe is nie, laat hulle dit deur hul doen en late illustreer. Maar laat hierdie kritiek dié voorvrou nie stuit nie; vat ons weer ­fabriek toe, Pineview toe, ­­Gra­bouw toe. Troos vir die ­gebrokenes is ’n roman wat met al sy ou­tydse sjarme ’n sieraad ­geword het.

UMUZI, KAAPSTAD. (SAGTEBAND,192 BLADSYE, ISBN 978 141 5200 834.)

• Riana Scheepers is ’n skrywer en letterkundige van wellington.